Bayburt Çeşmeleri

Author:

Number of pages: 32-59
Year-Number: 2020-Aralık 2020

Abstract

: Medeniyetlerin kurulduğu alanlara bakıldığında, özellikle tarım hayatına geçiş ile birlikte suya yakın yerlerin tercih edildiği görülmektedir. Bayburt’un da zengin su yataklarına sahip olmasının yanı sıra önemli yol güzergâhlarının üzerinde kavşak noktası görevi görmesi bölgeyi bir cazibe noktası haline getirmiştir. Toprakları üzerinde çeşitli medeniyetlere ait su yapıları barındıran yörede, hemen hemen her mahallede işlevselliğin ön planda tutulduğuçeşmelerigörmek mümkündür. Bu çalışma, Bayburt kent merkezinde ve köylerinde inşa edilmiş olan 16 çeşme örneğini kapsamaktadır. Eserlerden 8 örnek kent merkezinde, 8 örnek ise köylerde inşa edilmiştir. Çeşmelerden 2 örnek günümüze gelememişken, 3 örnek geçirdiği onarımlar neticesinde özgün özelliklerini tamamen kaybetmiştir. 1 örnek yıkılma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Çeşmelerin şu an ayakta olan en erken tarihlisi 1800/1801 tarihinde, en geç tarihlisi ise 1969 yılında inşa edilmiştir. Yapılar 150 yıllık gibi bir dönemde birbiriyle yakın tarihte yaptırılmıştır. İnşa edilen örneklerden günümüze gelebilmiş yapıların tamamı sokak çeşmesi niteliği taşımakta olup2 örnek bir yapıya bağımlı olarak 11 örnek ise bağımsız olarak inşa edilmiştir. Eserler planlarına göre ise yatay veya dikey dikdörtgen planlı ve U planlı olarak, tek cepheli, sivri veya yuvarlak kemerli, genellikle düzgün kesme taş kullanılarak inşa edilmiştir. Eserlerden 5 örnekte süsleme programında bitkisel, geometrik, nesneli süsleme görülmekte diğer örneklerde silme kuşakları cepheyi hareketlendirmektedir. Bu çalışma ile ilk kez Bayburt Çeşmeleri toplu olarak incelenerek Türk Sanat Tarihi açısından değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Keywords

Abstract

Abstract: Considering the areas where civilizations were established, it is seen that, especially with the transition to agricultural life, places close to water are preferred. In addition to having rich water beds, Bayburt serves as a junction point on important road routes, which makes the region attractive. It is possible to see fountains that prioritize functionality in almost every neighbourhood in the region, which has water structures belonging to various civilizations on its land. This study covers 16 fountain samples built in Bayburt city centre and its villages. 8 samples of the works were built in the city centre and 8 of them were built in the villages. While 2 samples of the fountains have not survived to the present day, 3 examples have completely lost their original features as a result of restores. 1 of the example is in danger of collapse. The earliest standing of the fountains was built in 1800/1801, and the latest one was built in 1969. The buildings were built on dates close to each other in a period of 150 years. Among the examples built, all of the structures that have survived to the present days, have the characteristics of a street fountain, 2 examples were built depending on a building and 11 examples were built independently. The works were built according to their plans, with a horizontal or vertical rectangular plan and a U plan, with a single facade, pointed or round arches, generally using smooth cut stone. While in 5 examples of the works, vegetal, geometric, object ornamentation can be seen in the decoration program, in other examples, wiping belts enliven the facade. With this study, Bayburt Fountains will be analysed collectively for the first time and evaluated in terms of Turkish Art History.

Keywords